Yayınevi Emekçileri Kolektifi

Tip Sözleşmeye Doğru

Örnek İncelemeleri-I

Yayıncılık faaliyetinin özellikle 1980’lerden bu yana hızla artması ve günümüzde de daha çok ticari anlamda sektörleşmesi pek çok iş yükünü de beraberinde getirdi. Yazar ve çevirmen kimlikleri tarih boyunca yayıncılığın hemen hemen ayrılmaz parçaları olarak var olmuş olsa da, adları ve iş tanımları yeni yeni tartışılmaya başlayan başka aktörler de bu büyüyen sektörde kendisine yer bulmaya çalışıyor: editörler, redaktörler ve son okumacılar. Yayınevi Emekçileri Kolektifi (YEK) şu sıralar bu mesleklerin tanımlarını yapmaya, ortaya çıkacak tanımlar üzerinden de bir tip sözleşme dizisi hazırlamaya çalışıyor. Dünyadaki örneklerini incelemek de tartışmanın referans noktalarını güçlendirebileceği için önce İngiltere’deki örgütlü bir yapının somutlaştırdığı örneğe bakalım.

SfEP (Society for Editors and Proofreaders) Tip Sözleşmesi

1988’den bu yana faaliyet gösteren ve yaklaşık 1700 üyesi bulunan bu organizasyon serbest zamanlı (freelance) olarak çalışan editörler/redaktörler/son okumacılar için pek çok yazılı referans metninin yanı sıra bu aktörlerin işverenleriyle yapacakları bir sözleşme de hazırlamış. Sözleşmeyi incelediğimiz zaman organizasyonun bir sözleşmede olmazsa olmaz dediği şu başlıklar bulunuyor (1) :

Tanımlar

Yapılacak sözleşme kesin olarak belli bir işi/projeyi kapsıyor olmalı ve üzerinde çalışılacak (ve sonradan dâhil olabilecek) tüm materyallerin isimlerini/biçimini (yazılı, görsel, basılı, dijital vb.), ne tür bir işin yapılacağını (edit, redaksiyon, son okuma vb.), yapılacak işin tanımını, teslim tarihini, ücretlendirme şeklini (saat, kelime, sayfa vb.), ödeme koşullarını (kaç taksit) ve iş sürecinde ortaya çıkacak hangi masrafların (toplantılar, posta, kargo, referans kitaplar, araştırma amaçlı yolculuklar vb.) ödeneceğini net bir şekilde ortaya koyuyor olmalı.

Vergiler, Sağlık Sigortası

Hazırlanan tip sözleşmeye göre, serbest zamanlı olarak işi alan kişi/ler gelir vergisini, sağlık sigortasını ve doğabilecek KDV’yi kendisi ödemekle yükümlü ve işverenin kadrolu çalışanlarına sağladığı hakları talep edemiyor.

İşin Yapılması Sürecinde Oluşabilecek Masraflar

Sözleşme gereğince, serbest zamanlı olarak işi kabul eden kişinin işi yürütürken yaptığı gerekli/zorunlu harcamalar önceden üzerinde anlaşılmak kaydıyla işveren tarafından karşılanmak zorunda.

Ücret, Ücretlendirme Şekli ve Ödeme Koşulları

İşveren, yaptıracağı işin tanımını ve yapılacak işlemleri çalışana yazılı olarak sağlamak zorunda. Ücretlendirme şekli çalışanla işveren arasında yapılacak anlaşmaya bırakılmış ancak organizasyonun kendi sitesinde editörlük, redaktörlük ve son okumacılık için belirli bir taban fiyat bulunuyor. Çalışanın işe bir ücret belirlemesi için yapılacak işe dair tüm materyali görmesi gerekiyor. İşin başında ya da biraz ilerledikten sonra sözleşmede belirlenenden daha çok iş çıkacağı anlaşılırsa çalışan, ücreti ve teslim tarihini yeniden müzakere etme hakkına sahip. Aynı şekilde, eğer işveren işin ortasında başka bir hizmet daha isterse çalışanıyla ücreti ve teslim tarihini yeniden anlaşması gerekiyor. Ücretlendirme şekli saatlik, aylık, basılı sayfa başına veya işin toplamı için önceden anlaşılan sabit bir ücret şeklinde olabiliyor. Eğer iş çok uzunsa çalışanın tamamladığı bölümler için belli periyotlarla ücret alması sözleşmede garanti altına alınabiliyor. Sözleşme, ödeme vadesini 30 gün olarak belirliyor. Ayrıca, yapılan işe göre editör, redaktör, son okumacı ortaya çıkan eserden bir kopya ücretsiz alabiliyor.

İşin İptali

Eğer karşılıklı olarak anlaşılmışsa ancak daha işe başlanmamışken işveren işi iptal etmişse, normalde ödenecek toplam miktarın yarısı her halükârda çalışana ödenmek zorunda. İş başladıktan sonra işveren işi iptal ederse de, çalışana tamamlanan iş kadar ücret ödenmek zorunda ve ayrıca yine kalan toplam ücretin yüzde ellisi ödenmek zorunda.

Telif Hakkı

Kurumun önerdiği tip sözleşme gereği, editör, redaktör ya da son okumacı tarafından yapılacak herhangi bir işin telif hakkı, aksi belirtilmediği sürece, işverene ait oluyor.

İşin Beğenilmemesi Durumu

Yapılan iş işveren tarafından beğenilmezse çalışan ücretsiz ya da iki tarafın üzerinde anlaşacağı bir ücret mukabilinde gerekli düzeltmeleri yapmakla yükümlü. Ancak kaynak metinden kaynaklanan belirsizlikler nedeniyle oluşacak hatalardan çalışan sorumlu değil. Bu ve benzeri maddeler SfeP’in diğer metinleri ile birleşince ideal bir görüntü çıkıyor ortaya. Örneğin bir redaktörün yapması/yapmaması gereken işler başka metinlerde kalem kalem ele alındığı ve standart haline getirildiği için bu sözleşme diğer metinlerin yardımı ile anlamlı hale gelebiliyor. Ya da ücretlendirme konusunda da yine kurumun önerdiği belli taban fiyatlar bulunuyor. Bu tip sözleşmenin Türkiye özelinde (daha çok İngiltere’deki fikri mülkiyet ve sağlık sigortası sistemlerinin farklı olması nedeniyle) telif hakkı, sigorta vb. gibi konularda aldığı tutuma dair tartışılacak çok şey var elbette. Ancak en azından müzakere edilmesi gereken maddeleri alt alta yazıya dökmüş olması bile ciddi bir aşama.

(1)Yer kısıtlaması nedeniyle şu an için sadece önemli gördüğüm maddeleri aktarmaya çalışacağım.

Yorum yaz

Foto Galeri